हॉस्पिटलातली नोकरी.
जेव्हा कोराना नुकताच सुरू होऊन हळूहळू जोर धरू लागला होता. त्यादरम्यान शाळेचा पगार काही टक्के मिळत होता.बाहेरचे क्लासेस वगैरे सगळं ठप्प.शाळेच्या दुप्पट माझं क्लासेस च उत्पन्न होतं.ते सगळं ठप्प.एरवी महिन्यातला एक ही दिवस मी फ्री नसे. असं गेले कित्येक वर्ष चालू होतं.पण कोरोनाने माझा पद्धतशीर कार्यक्रम केला.काहीच पर्याय उरला नव्हता. पापी पेट का सवाल था.मग ठरवलं. कुठेतरी पार्ट टाईम काम शोधावं.जे मिळेल ते करू. परिचितांना तसं विचारू लागलो.दरम्यान माझे एक जवळचे डॉ. होते. त्यांचं हॉस्पिटल होतं. एकदा सहज त्यांच्याशी बोलता बोलता त्यांना म्हणलो, सर माझ्यासाठी कुठे पार्ट टाईम जॉब असेल तर बघा. मी शोधात आहे. ते म्हणाले माझी आर्ट फिल्ड मध्ये फारशी ओळख नाही..तरी ही कुठे जॉब असेल तर कळवतो. त्यावर मी म्हटलं असं काही नाही सर, कोणत्याही स्वरूपाचा चालेल. अरे, मग माझ्या हॉस्पिटल मध्ये काम करशील ? चांगला पगार देईन.बघ रिसेप्शनिस्ट म्हणून काम करावं लागेल. चालेल तुला ? कोविड हॉस्पिटल आहे ..चालेल ? मी म्हटलं चालेल सर. कोविड हॉस्पिटल असल्याने मनात थोडी घालमेल होती.पण माझ्यासाठी ही कॅल्क्युलेटेड रिस्क होती.
हा जॉब न केल्यानं काही उपाशी रहाणार नव्हतो. पण मला आयुष्यात नेहमीच निरनिराळे अनुभव घ्यावेसे वाटत असतात.एकसुरी जीवन नको वाटतं.स्वतःला आर्ट क्षेत्रा शिवाय देखील इतर क्षेत्रांतलं ज्ञान असावं हा ही विचार त्या मागे होता. म्हटलं अनुभव तर घेऊन पहावा म्हणून ह्या कामात शिरलो.
संध्याकाळी 4.30 ते रात्री 12.30 अशी वेळ ठरली.कारण दुपार पर्यंत शाळेचं काम असे.
पहिल्या दिवशी कामावर हजर झालो.सोबत एक अनुभवी रिसेप्शनिस्ट होत्या. त्या मला काम समजावत होत्या.माझ्यासाठी सगळं वातावरण नवीन.गपगुमान काम करायचो. कितीही काही ही होवो चेहेऱ्यावर स्मित हास्य.डॉ. यायचे, त्यांच्याशी बोलणं, त्यांना काय हवं नको ते पाहणं. इत्यादी. नर्सेस चा स्टाफ होता.कोविड मुळे सतत धावपळ असे. अनेक रुग्ण त्यांचे नातेवाईक.बर ती सतत काळजी घेणं मास्क, डोळ्यावर चश्मा , ग्लोव्हज इत्यादी. पिपी ई किट घालत नसे मी. कारण काही वेळेस घालून पाहिलेलं पण त्या अवस्थेत इतके तास ते घालून राहणं माझ्याने झालं नसतं.म्हणून त्या डॉ. चं सोसंण कळत होतं.जे त्या अवस्थेत कितीतरी काळ असत. कधी कधी अपरात्री पेशंट येत असत. त्यामुळे कित्येक रात्री माझ्या हॉस्पिटल मध्ये गेल्यात.पहाटे चार पाच वाजता डॉ, नर्सेस बरोबर गप्पा मारत चहा पिणं ,मस्ती, मस्करी करणं ,अर्थात डॉ.माझी, नर्सेस मस्करी करत असे. मी हॉस्पिटल मध्ये कुणाला ही थांगपत्ता लागू दिला नव्हता की माझं मुख्य प्रोफेशन कोणतं.? मी काय करतो इत्यादी…त्यामुळे मला ते डॉ. त्याचप्रमाणे ट्रीट करत जस एखाद्या रिसेप्शन काऊंटर वर काम करणाऱ्या माणसाला केलं असतं. डॉ केबिन मधून बेल मारत मग त्याचा दरवाजा उघडुन स्मित हास्याने सर काही काम आहे का..? मग डॉ. अमका स्टॅम्प घेऊन ये,अमका पेपर घेऊन ये , पेन घेऊन ये , अमक्या पेशंट ची फाईल घेऊन ये ,पाणी , चहा आणायला सांग मावशींना अशी कैक कामं सांगत.हो सर असं अगदी प्रेमाने म्हणून सगळी कामं मी निमूट पणें करत असे .बऱ्याचदा पळत, पळत खाली ग्राउंड फ्लोअर वर जाऊन लिफ्ट पाशी चेअर वर बसलेले पेशंट वर हॉस्पिटल मध्ये घेऊन येणं, त्यांना वॉर्ड मध्ये शिफ्ट करणं, पळत पळत डॉ. ला बोलावून आणणं, पेशंट च्या नातेवाईकांना सांभाळणं,त्यांच्या कडून ऍडमिशन फॉर्म्स भरून घेणं ,ते नीट फाईल ला लावणं, ऍडव्हांस पैसे घेणं, तो हिशोब ठेवणं इत्यादी काम चेहऱ्यावर स्मित हास्य ठेवून केली. तसेच ग्राउंड फ्लोअर वर असलेले ऑक्सिजन चे सिलेंडर वेळोवेळी बदलणं,त्यासाठीची हृदयाची ठोके वाढवणारी ती धावपळ हे सगळं केलं. त्यामुळे ऑक्सिजन हा किती महत्वाचा आहे त्याची प्रचंड जाणीव वाढली.अपरात्री हॉस्पिटलमध्ये एखादी डेथ झाली तर त्या पेशंट च्या नातेवाईकां सोबत नजीकच्या एरियातील पोलीस स्टेशन वर जाऊन मृत्यूची नोंद करणे. त्यासाठी लागणारी कागदपत्रं सोबत घेऊन जाणे.इत्यादी नाना प्रकारची कामं केली.केव्हा केव्हा खूप दमछाक होई. पण पापी पेट बळ देई.शिवाय हॉस्पिटल च्या मुख्य दारावर उभे असणारे गार्ड माझ्याशी अधून मधून गप्पा मारत.मला म्हणत एक जॉब आहे कराल का..?अमुक अमुक एरिया मध्ये वॉचमन ची नोकरी आहे.चांगला पगार मिळेल.नाईट ड्युटी असेल.इत्यादी सुचवत. हॉस्पिटल मध्ये काम करत असताना असे वेगवगळे अनुभव येत होते.परंतु इथे मला स्वतःचा इगो कुरवाळत बसायचा नव्हता. मी कोण आहे ,माझं मुख्य काम काय ..? इथे मला प्रत्येक जण कसं ट्रीट करतोय ह्या गोष्टींचा त्रास होऊ द्यायचा नव्हता.पण मला वाटतं ती फार कठीण गोष्ट आहे.कारण आपल्या भारतीय समाजात कामाचा दर्जा ठरवला जातो..अमुक काम करणं म्हणजे हलक्या दर्जाचं ,तमुक काम म्हणजे भारी दर्जाचं.आपण सगळेच भिकारचोट आहोत.
रात्री हॉस्पिटल मधून निघताना एक वाजत असे.घरी जाण्यास रिक्षा मिळत नसे मग पायी पायी जात असे.भटके कुत्रे वाजत गाजत मला घेऊन जात असतं.काही वेळेस काही रिक्षाचालकांनी घरी मोफत सोडलं.म्हणले पैसे नका देऊ.इतक्या रात्री तुम्ही एकटे दिसलात म्हणून सहकार्य केलं.हे पाहून मी हबकलो होतो. हीच माणुसकी भारताला वाचवू शकते.नाहीतर पै पै देखील न सोडणारे लोक आजूबाजूस आपण पाहतो.
ह्या कामा दरम्यान अनेक अनुभव आले. हॉस्पिटल मधल्या पेशंट शी बोलत राहणं,त्यांचं रडणं ऐकणं ,त्यांना सहानुभूती देणं ,त्यांच्या नातेवाईकांशी बोलत राहणं, मावशी, वॉर्डबोय चे नखरे, त्यांचे आपापसतले भांडण , तंटे ,घरच्या गरीब परिस्थिती मुळे कमी वयात कमावत्या झालेल्या , जास्तीच्या पैशाच्या अपेक्षेने डबल ड्युटी करणाऱ्या नर्सेस,पैशासाठी सकाळी वेगळ्या हॉस्पिटल मध्ये ड्युटी ,रात्री वेगळ्या हॉस्पिटल मध्ये ड्युटी करणारे वॉर्डबॉय ह्या सर्वांना पाहून तळागाळातील मनुष्य किती मेहनत घेत असतात ह्याची तीव्र जाणीव झाली. हॉस्पिटलमध्ये काही पेशंट चं हगणं,मुतणं वॉडबॉय ,मावश्याना काढावं लागत असे.त्यात काही काही पेशंट फारच वाईट अवस्थेत असतं.मग ते सगळे किस्से त्या मावश्या ,वॉर्डबॉय त्यांची कैफियत मांडत असतं. सर आम्ही पण माणसं आहोत हो..कधी कधी खूप वैताग येतो हो ह्या सगळ्याचा.आम्ही एकत्र जेवत असू तेव्हा ह्या साऱ्या गोष्टी कानी पडत.
हे सगळं ऐकून, पाहून त्याहून मी सुखी होतो. अशा माणसांना पाहिलं की स्वतःला जे आपण फाजील पणे गोंजारत असतो ते आपसूक कमी होतं.माझ्याबाबतीत ते झालं.मनात विचार आले की मी विशिष्ट वर्गात वावरत असतो.सभोवतालच्या लोकांचं आयुष्य बऱ्यापैकी गुडी गुडी असतं.शिवाय अश्या माणसांना तळागाळातील खडतर आयुष्य जगणाऱ्या माणसांशी काहीच देणं घेणं नसतं.त्यांना त्यांच्या कडे फक्त न फक्त तुच्छतेनं पाहता येतं.हे फार बोचतं.परंतु हल्ली समाजाची वाटचाल आमकेंद्री झालीय.त्यांना सभोवताल च्या परिस्थितीशी काही घेणं देणं नाही.त्यांना शिक्षण घेऊन बक्कळ पैसा कसा कमवावा ,परदेशात सेटल व्हावं इतकंच कळत असतं.भारतातले प्रश्न ही त्यांना माहीत नसतात.सभोवताली असे प्रचंड संख्येत लोक आहेत.हे सगळं भारत देशाला कुठे घेऊन जाणार हे ही कळत नाही.ह्यावर तोडगा आहे का हे ही कळत नाहीये.पण ही घुसमट माझी स्वतः शी होत असते.
अनेक पेशंट ना सांभाळणारे डॉ, पूर्ण हॉस्पिटल चं किती भार घेऊन वावरत असावेत हे तेच जाणो.हॉस्पिटल चालवणं हे वाटतं तितकं सोपं काम नव्हे ह्याची जबरी जाणीव झाली.
एकूण हा हॉस्पिटल चा अनुभव माझ्या आयुष्यातल्या अनुभवात मोलाची भर घालून गेला.
सुमन दाभोलकर.
.